Nog niet zo lang geleden kwam de Amerikaanse Amish-sekte weer 's in het nieuws. Het ging voor de verandering eens niet over hun serene levensstijl. Integendeel, nu stond hun bloeiende handel in pitbulls en rottweilers centraal. Dierenbeschermers en hondenliefhebbers waren furieus. Hoe was het mogelijk dat deze vredelievende en antiwereldse gemeenschap zich onledig hield met het fokken van dergelijke modieuze monsters? Maar de tegenstanders aarzelden om de beschuldigende vinger rechtstreeks naar de Amish uit te steken. De sekte is namelijk min of meer heilig verklaard. Door hun eenvoud, saamhorigheid, discipline en vroomheid belichamen ze alles waar het in Amerika aan ontbreekt. Sinds hun emigratie uit Europa is het de Amish wonderwel gelukt hun traditionele cultuur te handhaven en zich te onttrekken aan de invloeden van de omringende samenleving. Door hun kleding en taal, hun afkeer van iedere vorm van modernisering alsmede gewichtige comités die zich over hen hebben ontfermd en op hun welzijn toezien, lijken ze in een soort reservaat te leven. Vandaar de miljoenen toeristen die zich jaarlijks aan deze ogenschijnlijk zo idyllische miniatuurmaatschappij vergapen. Sinds het kassucces van de film Witness, waarin de detective, gespeeld door Harrison Ford, zijn toevlucht moet zoeken tot deze gemeenschap, hebben de Amish ook buiten de Verenigde Staten dit imago van ultieme harmonie verkregen. Ze mogen zich dan op schandalige wijze uitlaten over joden en zwarten, maar geen kwaad woord over de Amish, zo luidt het motto.
Als gevolg van de afwijkende levensstijl van deze religieuze gemeenschap, hebben zich in de afgelopen decennia horden van de meest uiteenlopende soorten wetenschappers op de Amish gestort. Zo hebben genetici ernstige erfelijke aandoeningen aan het skelet geconstateerd, terwijl psychiaters van mening dat onder een groot aantal families het gen voor manische depressiviteit is gelokaliseerd. Het is de tol die de Amish voor hun zelfverkozen sociale isolement betalen. Minder dramatisch is het resultaat van tandheelkundig onderzoek: ondanks het feit dat slechts 8,2% van hen slechts een maal per week hun gebit flost, tegen 40,8% van de niet-Amish, valt het wel mee methun tandbederf.
Natuurlijk spreekt zo'n groepering, die omringd is door de verworvenheden van de 20e eeuw en desondanks weigert zich op het elektriciteitsnet aan te sluiten en auto's te bezitten, tot de verbeeldingskracht van antropologen en sociologen. Het boek De Stillen op het land van de cultuursocioloog Peter Ester is een afspiegeling van die laatste categorie. Volgens het geijkte stramien van de conventionele antropologiebeoefening, belicht Ester alle facetten van de onderzochte stam: van hun ontstaansgeschiedenis als schismatische beweging van de Zwitserse Broeders aan het einde van de 17e eeuw, tot de huidige opvoedingsproblemen van Amish-adolescenten. De auteur ontleent zijn materiaal aan een langdurig verblijf onder de Amish en een omvangrijke literatuurstudie. 
De centrale vraag in het boek is hoe de beweging moet laveren tussen starre handhaving van de eigen cultuur en het onontkoombare geknaag daaraan van oprukkende sociale en technologische vernieuwingen waarmee de buitenwereld hen belaagt. Ester geeft tal van voorbeelden van deze, zoals dat in het jargon heet, 'culturele grensbewaking'. Neem de telefoon. Eigenlijk is dit wereldse instrument taboe, want daardoor wordt de wereld binnengehaald en komt de collectieve identiteit in gevaar. Maar in noodsituaties is het een essentieel hulpmiddel. Dus zijn er gemeenschappelijke buitentelefoons geďnstalleerd voor het geval zich onheil voordoet, maar de nummers staan niet in het telefoonboek. Zijn er in dit soort gevallen allerlei compromissen te bereiken, van een heel ander kaliber zijn de huidige torenhoge grondprijzen waar deze agrarische bevolkingsgroep mee wordt geconfronteerd.
Mede als gevolg van de natuurlijke aanwas van de Amish - geboortebeperking is er voor deze orthodoxe gelovigen uiteraard niet bij - is uitbreiding van het bestaande landbouwareaal niet aan de orde. Dat betekent dat talloze jongeren noodgedwongen hun diensten aanbieden aan de buitenwereld, waardoor het gevaar bestaat dat zij zich zullen afkeren van hun culturele achtergrond. Weliswaar beschikken over de Amish over een uitgebreid repertoire van collectieve rituelen die de onderlinge eenheid versterken - de gezamenlijke bouw van de schuur in de film Witness is daar een goed voorbeeld van - maar de vraag is of deze samenleving op de lange termijn bestand is tegen het verwoestende centrifugale effect van modernisering. De in het begin genoemde hondenhandel geeft al aan, hoe er naar de buitenwereld wordt gelonkt.
Vanuit dit klassieke functionalistische perspectief heeft Ester een degelijke en goed leesbare monografie geschreven die voor
een groot publiek toegankelijk is. Een misser is echter dat de schrijver geen ex-Amish aan het woord heeft gelaten. Want net als veel andere religieuze sekten kent ook deze groepering strikte excommunicatieprocedures voor leden die op flagrante wijze de regels van de gemeenschap overtreden. Voor een totaalbeschrijving van religieuze subculturen biedt het relaas van dissidenten vaak een broodnodige aanvullende blik achter het zo moeilijk doordringbare scherm van de gemeenschap. Maar wat me het meest intrigeerde is Ester's reactie op het verzoek van zijn gastheren om tijdens een kerkdienst getuigenis af te leggen. Dat antwoord krijgt de lezer niet. Jammer, want gedoseerde ontboezemingen van de onderzoeker vormen vaak de krenten in de etnografische pap.
Peter Ester De stillen op het land. Kleine sociologie van de Amish in Amerika. Kok Agora, f 35.-
Terug naar inleidende pagina |
 |